ESKİ SAMSUN’UN FOTOĞRAFI SEYAHATNAMELERDE SAKLI

Dünyaca ünlü gezginlerin ve diğer önemli isimlerin 16’ıncı ve 17’inci yüzyıla uzanan seyahatnamelerinde kaleme aldıkları Samsun ile ilgili anlatımlarını siz Gazete Gerçek okurları için derledik

ESKİ SAMSUN’UN FOTOĞRAFI SEYAHATNAMELERDE SAKLI

Dünyaca ünlü gezginlerin ve diğer önemli isimlerin 16’ıncı ve 17’inci yüzyıla uzanan seyahatnamelerinde kaleme aldıkları Samsun ile ilgili anlatımlarını siz Gazete Gerçek okurları için derledik

02 Ekim 2018 Salı 09:34
ESKİ SAMSUN’UN FOTOĞRAFI SEYAHATNAMELERDE SAKLI

17. yüzyılın önde gelen gezginlerinden Evliya Çelebi, 16. yüzyılın bilinen bilim insanlarından Katip Çelebi, 1813-1814 yıllarında Anadolu’yu gezen İngiliz seyyah J. Macdanol Kinneir, Alman Ordusu Genelkurmay Başkanı olarak I. Dünya Savaşı'nda görev alan Feldmareşal Helmuth Von Moltke ve Ünlü Türk yazar, edebiyat tarihçisi İsmail Habib Sevük’ün geçmiş tarihte kaleme aldıkları Samsun anlatımlarını siz Gazete Gerçek okurları için bir araya getirdik. Samsun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nden edinilen bilgilere göre; İşte o ünlü isimlerin çizdiği, eski Samsun’un fotoğrafı…

EVLİYA ÇELEBİ: HALK TÜMÜYLE GEMİCİ

Kahire doğumlu 17. yüzyılın önde gelen gezginlerinden Evliya Çelebi, dünyaca ünlü Seyahatnamesi’nde, 1645 yılında ziyaret ettiği Samsun’dan şöyle bahsetti: “Canik toprağında voyvadalıktır. Emanettir 150 Akçalı kazandır. Yeni çeri serdarı, kethüdası, kale dizdarı ve neferleri vardır. Halkı tümüyle gemici ve kendirci olup, avam takımı yoktur. Fakat pekçe temiz giyer. Şehir, Sinop tarafına düşer. Kalesi deniz kıyısında sağlam bir taş yapıdır. ııı. Mehmet (eğri fatihi) döneminde Ruslar bu kaleyi istila edip bazı yerlerini yıkmış iseler de sonra yine onarılarak müstevhi edilmiş ve neferler konmuştur. Yetmiş kulesi iki bin bedeni vardır. Samsun şehrinin suyuna (kanavkariz) derler, lezzetli bir sudur. Evleri kiremitli, bağlı, bahçelidir. Medres, imaret darülhadis gibi şeyleri yoktur. 7 tane sübyan mektebi vardır. Açık yerdir ama yine demir atılabilir. Dağlarında yaban üzümü, nar rengi armut turşusu meşhurdur. Nice bir fıçılarla İstanbul’a getirilir. Gemi palavaraları için kendir ipleri ise dünyaya yetecek kadar çoktur.”

KATİP ÇELEBİ: GÖRKEMLİ BİR KASABA

İstanbul doğumlu 16. yüzyılın bilinen bilim insanlarından Katip Çelebi, Samsun hakkında şöyle bahsetti: “Samsun Karadeniz kıyısında Kefe'nin tam karşısında ünlü ve görkemli bir kasabadır. Amasya suyu kasabanın doğusundan geçerek denize dökülür. Samsun'un güneyindeki dağ bir yay çizerek batıdan ve doğudan denizle birleşir. Samsun bu silsilelerin oluşturduğu yarım çember ile Karadeniz arasında alçak bir düzlüktür. Kayada eski yapı olarak bir kale ve kalenin içinde camiler, hamamlar ve çarşı vardır. Yörenin bir özelliği bir kaç ev bir araya getirilerek küçük bir yerleşim oluşturulmasıdır. Böylece 3-4 evi içeren, birbirinden uzağa serpilmiş öbeklere mahalleler adı verilir.”

KİNNEİR: 5 HAMAM VE BÜYÜK BİR HAN…

1813-1814 yıllarında Anadolu’yu gezen İngiliz seyyah J. Macdanol Kinneir ise, "Koy kenarında ağaçlıklar arasında kurulmuş güzel bir Samsun manzarasından bahisle; şehrin etrafını Türkler tarafından inşa edilmiş olması lazım gelen bir sur ile çevrili olduğunu, beş hamamı ve büyük bir hanı bulunduğunu, nüfusunun 2000 olduğunu" anlattı.

MOLTKE: KARADENİZ NE ÇOK FIRTINALI

1836-1939 yılları arasında gezmek üzere geldiği Türkiye’de askeri uzman ve danışman olarak kalan Alman ordusunun ünlü isimlerinden Helmuth Karl Bernhard von Moltke ise ‘Moltke'nin Türkiye Mektupları’ kitabında Samsun’u; “Samsun pek hoş, eski bir Ceneviz kalesi, birçok güzel yapılı Türk konağı, birkaç taş cami ve han uzaktan göze çarpıyor. Bütün kasaba bir zeytin ormanıyla çevrili bu zeytinlikler dağı kaplıyor ve köşkler ve bahçeler, evler görülüyor. Tepenin doruğunda bir köy var. Onun arkasında da 3000 ayak kadar yüksek ormanlık dağlar diziliyor. Öğleden sonra limanın ve çevrenin planını almak için faydalandım. Şehrin çeyrek mil kuzeyinde eski bir mendirek harabesiyle kazanılan temeller buldum; bunlar dev gibi iri yontma taşlardan yapılmıştı. Bunların arkasındaki tepe eski sur kalıntılarıyla çevrilmişti. Daha ilk çağlardan beri adı fenaya çıkan Karadeniz ne çok fırtınalıdır, ne de bizim Baltık denizi gibi çoğu zaman sisle örtülür. Onun gibi sığlık ve çatak yerleri de yoktur. Büyük tehlike en başta muhafazalı iskeleler ve emniyet altına alınmış limanların olmayışıdır" diye tanıttı.

SEVÜK: KARADENİZ’İN MEZOPOTAMYASI

Ünlü Türk yazar, edebiyat tarihçisi İsmail Habib Sevük ise 1936’da Samsun'un panoramasını şöyle çizdi; "Renkli iki ırmak, biri kızıl, biri yeşil; Karadeniz'in Mezopotamya’sı kıyının sıradağları arasında bu iki ırmak, güneyden kuzeye uzanarak, iki koldan denizi fethedede büyük bir yarım daire çizerler. Dairenin dibi Anadolu'nundur. Kabarık yanları, ırmaklarındır. Düzlük, çalışkan iki ırmağın oluşturduğu o iki kara düzlüğü, vapurdan uzanmış görünürler. Samsun bu iki ırmak ağızının tam ortasındadır. Samsun denize bakarken sağdan sola doğru gittikçe satıhlerı daralıp istifaları azalan dört müselleten (üçgenden) ibaret. Müsellelerin deniz kıyısındaki kaideleri birbirine bitişik ve tepeden doğru uzanan zirveleri birbirinden ayrı: En sağdaki müselles şehrin en dolgu ve büyük kısmı; Orta yerde sarı boyalı bir kilise, belli eskiden orası Hristiyan mahallesi olacak. İkinci musalles; ötekilerinkinden daha basık, büyük gövdeli yapılar ve tütün depoları; anlaşılıyor şehrin ticaret merkezi orası. En solda sonuncu kısım, bu müsellesin sivriliği daha belirsiz. Sahilde kocaman duruşlu hükümet konağı, ortada mektepler, en kıyıda lise; belli resmi Samsun ortada. Bu son iki kısımda hiç minare yok. Demek ki Samsun'un iki sağı daha eski ve iki solu daha yeni."

Gazete Gerçek

Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner4